سعدالله زارعي

درباره «جنگ نرم» و ارتباط آن با تحولات اجتماعي از منظرهاي متفاوتي سخن گفته شده است. اين واژه بخصوص بعد از انتخابات اخير ايران وارد مباحثات روزمره اجتماعي ما شده و از بحث هاي آكادميك -دانشگاهي-فاصله گرفته است. در عين حال از آنجا كه از جنگ نرم بعنوان يك تهديد مهم عليه انقلاب ياد مي شود، توجه به ابعاد آن ضروري است كه به بعضي از موارد آن اشاره مي كنيم:

1-واژه جنگ نرم (Soft War) در برابر جنگ سخت (Hard War) كاربرد دارد البته گاهي به جاي جنگ از واژه هاي تهديد يا قدرت استفاده مي شود ولي در نهايت معمولا به يك مفهوم ختم مي شود. نظريه جنگ نرم طي دهه هاي اخير وارد ادبيات سياسي شده است. دراين باره منسجم ترين كتابي كه با عنوان Soft Power- قدرت نرم- انتشار يافته به جوزف ناي تعلق دارد. وي معتقد است مبناي قدرت سخت يا جنگ سخت بر «اجبار» و مبناي قدرت نرم بر «اقناع» است او برخلاف بعضي از صاحب نظران، اقتصاد و ديپلماسي را در زيرمجموعه قدرت سخت قرار داده و تنها از رسانه بعنوان قدرت نرم نام برده است. البته اگر مبناي قدرت سخت بر اجبار و مبناي قدرت نرم بر اقناع باشد مي توان به اين تفكيك جوزف ناي خورده گرفت چرا كه رسانه، اقتصاد و ديپلماسي مي توانند در ذيل هر دو عنوان سخت يا نرم قرار گيرند. نرم يا سخت بودن آن بستگي به اين دارد كه در نهايت براي وادار كردن طرف مقابل به انجام كاري يا بازداشتن او از كاري استفاده مي شود يا از اين ها بعنوان يك اقدام تشويقي و اقناعي استفاده مي شود اما به هر حال در اينكه امروز استفاده از قدرت نرم براي تامين منافع ملي و تماميت ارضي و حفظ كشور يك ضرورت است و مراقبت از كشور در برابر تهديد نرم حياتي است، اختلافي وجود ندارد.

2- حوادث پس از انتخابات كشور نشان داد كه استفاده از قدرت نرم عليه تماميت ارضي، استقلال و هويت ملي كشور تنها در شرايط ضعف و شكست نظام اتفاق نمي افتد بلكه در «پيروزي هاي خيره كننده» هم از اين ابزار براي تضعيف موقعيت داخلي و بين المللي انقلاب و نظام استفاده مي شود از اين رو رهبرمعظم انقلاب اسلامي براي خنثي كردن اين مرحله حساس از تهديدهاي دشمن، دانشجويان، اساتيد دانشگاهها و هنرمندان را به ميدان فراخوانده اند.

اين فراخوان از يك سو پايان نيافتن توطئه نرم عليه انقلاب را تداعي مي كند و از سوي ديگر نشان مي دهد كه اگر چه تهديد نرم علاوه بر «موجوديت»، «امنيت» و «اصالت» نظام را هدف قرار داده است ولي رزمندگان سنگر انقلاب در اين ميدان اولا و بالذات نيروهاي امنيتي نيستند هرچند نيروهاي امنيتي نيز در اين ميدان وظيفه حساسي را به دوش دارند.

3- در جنگ نرم، دشمن از ادبيات سياه- تاريك نشان دادن آينده- بهره مي گيرد و با سوار شدن بر مركب ترديد- در اصول، مباني و دستاوردها- تلاش مي كند تا نظام و حافظان آن را مرعوب نمايد و با فرسايشي كردن فضاي سياسي، نيروهاي اصلي نگهدارنده را خسته نمايد بر اين اساس طي دو ماه گذشته ما شاهد حداكثر سياه نمايي روي موفقيت هاي بزرگ نظام- شامل موفقيت در جلب بي نظير حضور مردم در صحنه انتخابات، موفقيت هاي بزرگ در سياست خارجي، موفقيت بزرگ در كم كردن فاصله طبقات اجتماعي، موفقيت بزرگ در پاكدستي مديران و فعاليت شبانه روزي آنان، به ثمر نشستن سياست هاي منطقه اي ايران، روزآمد كردن شعارهاي انقلاب و...- بوده ايم. در همان حال نيروهاي داخلي جنگ نرم با نيروها و قدرت هاي خارجي جنگ نرم چنان آميختند كه سوا كردن اين دو از يكديگر به غايت دشوار گرديد اين همه براي آن بود كه به شهروند ايراني كه براي انقلاب و نظام برآمده از آن بيش از 40 سال تلاش كرده است، بباورانند كه حرف هاي انقلاب از اساس نادرست است. ببينيد نخست وزير اوائل انقلاب و رئيس جمهور سابق و رئيس مجلس اسبق و... چه مي گويند و چگونه براي دست يافتن به قدرت، خود را به آب و آتش مي زنند پس اين دعواها همه ماهيت قدرت طلبي دارند! كنار بكشيد!، هرچه مي خواهد بشود، بشود!

رهبر معظم انقلاب اسلامي - دامت بركاته- براي خنثي شدن اين ترفند به اساتيد دانشگاهها فرمودند «لازم نيست شما از افراد نام ببريد ولي لازم است كه به دانشجويان اميد بدهيد تا دستاوردهاي بزرگ كشورشان را كوچك نبينند.»

4- در جنگ نرم، دشمن با واقعيت كاري ندارد بلكه او واقعيت را براي مخاطب مي سازد. شما همين روزها شاهديد با وجود اينكه بعضي از كساني كه از آنان به «شهداي سبز» نام برده مي شد، زنده بودن خود را در تلويزيون اعلام كردند، هنوز بعنوان كشته ياد مي شوند! و جالب تر اينكه تلاش وسيعي صورت مي گيرد تا تعداد اين كشته ها به 72 تن برسد حتي اگر لازم شد نام دختري كه چندين بار از منزل متواري شده و در نهايت هفته ها بعد از حوادث انتخاباتي خود را از پل عابر پياده به زير افكنده و جان باخته است در ليست «شهدا» قرار مي دهند تا اين عدد مقدس تكميل شود. در اين صحنه اساساً واقعيت مهم نيست. مهم اين است كه در بازي تبليغات سياه، روي چه چيزي توافق و تأكيد شده است. البته براي مردم ايران واقعيت ها پوشيده نيستند و عدم واقعيت هاي خلاف گوها هم سكه اي است كه عمر آن به 10 روز نرسيد.

5- در اين جنگ نرم، محيط هاي جوان «ميدان مناسب» ارزيابي مي شود، در واقع استفاده از «احساسات» و «مظلوم گرايي» چاشني اقدامات خطرناك و هزينه بري است كه فرماندهان آشوب خود از پذيرش آن اجتناب مي ورزند. در اين ميدان آن دسته از نيروهاي جوان كه به دليل برخورداري از «زيركي سياسي» و «فهم استوار» دست فتنه گران را مي خوانند وظيفه اي خاص بر عهده دارند. كما اينكه نخبگان دوران ديده هم براي كنار زدن پرده هاي ترديد -كه گاهي پرده هاي ترديد، دلهاي پاك را هم مي لرزاند- بايد به ميدان آمده و حقايق را بيان نمايند. از اين رو رهبر معظم انقلاب روي رسالت دانشجويان - با عنوان افسران جوان- و اساتيد دانشگاه - با عنوان فرماندهان خودي جبهه نرم- انگشت گذاشته و مسئوليت شان را يادآور شدند.

6- در جنگ نرم، دشمن اصلي هزينه چنداني نمي پردازد- اگر چه البته پول زيادي خرج مي كند- هزينه را نيروهاي داخلي- عمدتاً با دريافت حق العمل - مي پردازند و صد البته در اين ميدان آن دسته از نيروهاي داخلي كه براي تغيير وضع موجود انگيزه شخصي قوي تري دارند نقش برجسته تري دارند. براي پاره اي از مسئولان سابق مانع شدن از «كنار رفتن پرده ها» مهمترين انگيزه شخصي است. بعضي از نخبگان گردن كلفت كه در كشور به انواع فسادها آلوده شده اند، طبعاً نمي خواهند باب سؤالات باز شود از اين رو حاضرند به قيمت زير سؤال رفتن كشور، ريخته شدن خون بي گناهان و بر باد رفتن حيثيت ملي مانع مفتوح شدن پرونده ها شوند. اين ها به آساني و به طرفه العيني جذب برنامه هاي دشمنان قسم خورده اسلام مي شوند و عناوين سياسي آنان، مانعي براي ايفاي نقش در براندازي نظام نخواهد بود. با اين وصف اگر كسي تصور كند براي وحدت مي توان از خطاهاي آنان چشم پوشي كرد، دچار خطاي بزرگتري شده است. اگر اقدام آنان صرفاً يك «خطا» باشد كه بر تداوم آن اصرار نمي شود. آنان در بيانيه هاي رسمي با صراحت مي گويند نظام كوتاه بيايد تا ما كوتاه بيائيم. نظام بايد از چه چيزي كوتاه بيايد؟ بدون ترديد منظور آنان كوتاه آمدن نظام در پرونده هاي كلان سوءاستفاده هاي اقتصادي و مالي است. همين چند روز پيش يكي از اين افراد در نامه اي از قوه قضائيه خواسته است كه از پيگيري پرونده دو متهم- كه اينك در بازداشت به سر مي برند- خودداري كند. استدلال ظاهري اين است كه اين دو به فلان دولت وقت كمك هاي مؤثري در جذب كمك هاي خارجي به كشور داشته اند ولي اين واقعيت ندارد. واقعيت اين است كه اين دو نفر واسطه سوءاستفاده هاي ميلياردي «بعضي ها» بوده اند و پيگيري اين پرونده مي تواند اين روابط ناسالم و شرم آور اقتصادي را برملا كند. در همان حال برخي از خبرها حكايت از اين دارد كه اين دو با سازمان جاسوسي آمريكا مرتبط بوده اند كه در نامه توصيه مورد اشاره بي اهميت فرض شده است!

7- جنگ نرم، صحنه تقابل دروغ هاي بزرگ با واقعيت هاي ترديدناپذير است در اين ميدان دروغ هاي بزرگ لباس واقعيت هاي ترديدناپذير به تن مي كنند و واقعيت هاي ترديدناپذير، دروغ هاي بزرگ خوانده مي شوند. بيانيه ها و نامه هاي اخير آقايان موسوي و كروبي كه از طريق حدود 2500 سايت و وبلاگ بازتاب داده شده و پي درپي در تلويزيونها و راديوهاي آمريكا، اروپا، اسرائيل و عربستان نشخوار مي شوند، دروغ هاي بزرگي اند كه به پيكار واقعيت هاي ترديدناپذير آمده اند. در اين جنگ نرم، كافي است كه هواداران جبهه حق بيدار باشند و بيكار ننشيند چرا كه زبان حق هميشه مؤثرتر از زبان باطل است و نيك مي دانيم كه «للحق دوله و للباطل جوله».

منبع: كيهان

به گزارش ايرنا، دكتر حميدرضا مقدم‌فر مديرعامل خبرگزاري فارس در مراسم افتتاحيه دومين دوره آموزش خبرنگاري در اين باشگاه خبري با اشاره به رسالت مهم خبرنگاران و گزارشگران در عرصه رسانه و فضاي افكار عمومي تاكيد كرد: رشد و بالندگي در هر جامعه مرهون اطلاع‌رساني سريع و صحيح است كه با توجه به شرايط كنوني جامعه بايد به اين نكته توجهي مضاعف داشت.
وي تكاپوي رسانه‌هاي بيگانه و برخي از جريان‌هاي سياسي داخلي همسو با آنان براي در‌ اختيار گرفتن نبض افكارعمومي كشورمان را يادآور شد و تصريح كرد: نظام جمهوري اسلامي ايران با ابتكار و انديشه الهي حضرت امام (ره) به گونه‌اي طراحي شده كه به رغم توطئه‌ها،‌ جنگ تحميلي و فشار‌هاي تبليغي و رسانه‌اي، اين نظام در مسير رو به رشد خود با دوام‌تر و مقتدرتر از زمان پيروزي پيش مي‌رود.
مديرعامل خبرگزاري فارس در تبيين فضاي كنوني رسانه‌اي به تغيير تاكتيك دشمن و ورود به عرصه جنگ نرم با انقلاب و نظام ‌جمهوري اسلامي ايران اشاره كرد و افزود: امروز در فضاي جنگ نرم قرار گرفته‌ايم و بايد توجه داشت كه اين فضا با فضاي ساير جنگ‌ها بسيار متفاوت،‌ پيچيده و سخت‌تر بوده و طبيعي است كه آسيب‌ها و جراحات آن نيز بسيار شديدتر از ساير جنگ‌ها خواهد بود.
مقدم‌فر رسانه‌ را يكي از مهمترين سلا‌ح و ابزار در جنگ نرم دانست و گفت: تعامل يا تقابل افكار در فضاي جنگ نرم در جريان است و رسانه‌ها دستورالعمل و تاكتيك‌هاي اداره اين فضا را نشر مي‌دهند.
وي انگيزه‌ و هدف از تاسيس باشگاه خبري توانا را كشف استعدادها و تربيت نسل جديد روزنامه‌نگاران و خبرنگاران متعهد و معتقد به مباني و
آرمان‌هاي نظام و انقلاب دانست و افزود: باشگاه‌ خبري توانا با هدف ايجاد زيرساخت مناسب و سرمايه‌گذاري موثر در عرصه رسانه‌ها راه‌اندازي شده و طي مدت فعاليت خود علاوه بر معرفي راهبردها و توانائي‌ها و توانمندي‌ها آثار ارزشمندي نيز در اين عرصه خلق و منتشر كرده است.
مديرعامل خبرگزاري فارس به آمار اخبار و گزارشات منتشره از‌سوي خبرنگاران باشگاه خبري توانا اشاره كرد و افزود: تاسيس و راه‌اندازي باشگاه خبري توانا يك رويش رسانه‌اي است و اميدواريم به شجره طيبه‌اي مبدل شود كه جامعه رسانه‌اي از ميوه‌هاي آن بهره‌مند شوند.
مديرعامل خبرگزاري فارس باشگاه خبري توانا را يك رويشه رسانه‌اي دانست و گفت:اثرگذاري فعاليت اين باشگاه مرهون شادابي‌، نشاط و روحيه جواني و انگيزه مضاعف خبرنگاران جوان آن است.
وي ادامه داد: فعاليت اين باشگاه توجه صاحب‌نظران و تحليلگران رسانه‌اي را به خود معطوف كرده است به گونه‌اي كه در برخي از نهادها نيز انگيزه راه‌اندازي اين‌گونه مراكز آموزشي ايجاد شده است.
وي فعاليت اثرگذار باشگاه خبري توانا در عرصه رسانه‌اي كشور را مرهون شادابي‌، نشاط و روحيه جواني و انگيزه مضاعف خبرنگاران اين باشگاه دانست و يادآور شد: فعاليت اين باشگاه روح تازه‌اي بر كالبد عرصه رسانه‌ها دميده است و ميزان توجه و استقبال از فعاليت آن نشان مي‌دهد كه در هدف‌گذاري و حركت در مسير اطلاع‌رساني صحيح و سريع به موفقيت هايي نائل آمده است.

1- بلوك بندي جهان كاملا برهم خورده است و در حال حاضر چهان در حال گذار به دوران جديد نظام بين الملل است 2- جهان به سمت استقرار يك نظام چند جانبه گرايي با تكيه بر پيمان هاي منطقه اي  پيش مي رود .اما آمريكا با همه امكانات خود در صدد است با استفاده از فاصله زيادي كه با رقباي خود از لحاظ نظامي و اقتصادي دارد .رهبري جهان را براي تشكيل نظام تك قطبي به دست گيرد .

3-  رقابتهاي اقتصادي و تسليحاتي در دوران تشكيل سازمان تجارت جهاني و فراگير شدن آن هم از لحاظ شكلي و هم از لحاظ ماهيتي تغييرات اساسي با دوران جنگ سرد پيدا كرده است. دردوران جهاني سازي سياست ،اقتصاد و فرهنگ براي حفظ اقتدارخود بايد به فكر راهكارهاي جديدي بود كه با روش هاي كهنه شده قبل، تامين نمي شود.

3-  فاصله بين رقبا به گونه اي بيشتر شده است كه رقيبان امريكا تنها مي توانند از طريق اتحاد با هم و تشكيل پيمان هاي جديد اقتصادي و يا نظامي ، به رقابت با ايالات متحده برخيزند .

4-  دردوران جديداگرچه رقابتهاي ايدئولوژيك به ظاهركنارگذاشته شده است اما دوطرف بازهم سعي دارند دشمن هاي فرضي خود را نه بر اساس ايدئولوژي بلكه بر اساس منافع تعريف شده مقطعي بازسازي كنند تا بتوانند بودجه هاي ميلياردي نظامي و امنيتي خود را توجيه كنند .

تحليل شرايط موجود :

اگرنخواهيم وارد تقسيم بندي هاي سنتي دانشگاهي درباره جنگ سرد بشويم بطور خلاصه مي توان گفت در چهار دهه جنگ سرد ،جهان حداقل سه بار تا آستانه جنگ پيش رفت كه هربار به دلايلي از كابوس جنگ اتمي رهايي يافت .اما در دو دهه اخير دوراني آغازشده  كه بعضي از صاحب نظران مانند كوزيروف وزير خارجه روسيه ي دوران يلتسين از ان به عنوان دوران "صلح سرد " ياد مي كنند . چراكه نه از گرماي سالهاي اوليه همكاري غرب با روسيه پس از فروپاشي شوروي ،اثري باقي مانده و نه اختلاف ها به حدي بالا گرفته است كه دو طرف همه امكانات خود را براي از ميدان خارج كردن رقيب از طريق شيوه هاي سنتي دوران جنگ سرد ،به كار برند .

با اين وجود عده ديگري از صاحب نظرن سياسي مانند برژينسكي معتقدند دوران كنوني دوران «دوستي هاي تصنعي» است و نمي توان انرا جنگ سرد جديد خواند چرا كه مشخصات جنگ سرد را كه مهم ترين انها جنگ ايدولوژيك بود به همراه ندارد و نمي توان آنرا" صلح سرد" ناميد زيرا اين سردي روابط نه بين دو بلوك بلكه در چهارچوب مناسبات دوجانبه امريكا و روسيه به لفاظي هاي سياسي كه بيشتر مصرف داخلي دارد، تبديل شده است .

با اين اوصاف، اين دوران را چگونه مي توان با دوره هاي قبل از ان متمايز ساخت ؟ و اصولا آيا مي توان براي دوران پس از جنگ سرد در مقطع كنوني نامي واحد برگزيد؟

براي پاسخگويي به اين سئوال مهم بايد ابتدا شاخص هاي جنگ سرد را با شاخص هاي موجود در روابط روسيه و امريكا با هم مقايسه كرد و سپس با در نظر گرفتن وضعيت كنوني تحليلي مبنايي از شرايط حاكم بر مناسبات روسيه و امريكا و تاثير ان بر روابط بين الملل ارائه كرد .

با درنظر گرفتن مسائل  فوق مي توان مشخصات رفتاري دردوران پس ازجنگ سرد را در موارد ذيل خلاصه كرد:

شاخص هاي اصلي دوران پس ازجنگ سرد درروابط بين كشورها از سال 1992 تا كنون

1- جهان كنوني بيشتر تك قطبي است اما به سمت جهاني چند قطبي در حركت است

2- مناسبات بين كشورها بيش از انكه تحت تاثير فشارقدرتها باشد تابعي از منافع ملي و قدرت چانه زني سياسي كشورها است

3- جهان به دليل گسترش وسايل ارتباط جمعي از قبيل اينترنت و ماهواره ،كوچكتر از گذشته شده امادر همين حال  پيچيده تر نيز شده است. زيرا معادلات گذشته در تنظيم روابط بين كشورها تا حدود زيادي به هم خورده وجاي خود را به معادلات تازه اي داده است كه نمونه هاي كوچكي از ان را در عراق ،كوزوو، دارفور ، تيمور ،افغانستان و چچن شاهد هستيم .

4- امروزه قدرتهاي حاكم تلاش مي كنند  مفاهيمي مانند "حق حاكميت ملي" و" چهارديواري اختياري" روز به روز بيشتر تضعيف  شوند و كم كم جاي خود را به جهاني شدن سياست ،اقتصاد ، فرهنگ و حقوق بشر دهند.

5- به جاي به كار گيري زور بصورت مستقيم، توجه قدرتها به استفاده از قدرت نرم وايجاد  تغييرات از طريق مسالمت اميز با به كارگيري شيوه هاي نوين مداخله در امورداخلي كشورها جلب شده است

6-  در اين دوران رسانه ها به عنوان ابزاري همه كاره براي اعمال و جا انداختن سياستهاي قدرتهاي زورمدار به كار مي روند و رقابتي جهاني براي عرصه نبرد رسانه اي شكل گرفته است كه نه از لحاظ كمي و نه از جهت كيفي قابل مقايسه با دوران جنگ سرد نيست . در كمال شگفتي بايد ياد آوري كرد رسانه هاي نه به عنوان ابزار بلكه دقيقا به عنوان سنگري براي حمله يا دفاع در برابر رقبا يا دشمنان به كار مي روند .

7-  ايدئولوژي در مناسبات بين المللي همچنان  نقش ايفا مي كند و نه تنها كم رنگ تر نشده  بلكه در كشوري مانند امريكا با حاكميت نئو محافظه كاران وارد مرحله جديدي شده است كه به نظر نمي رسد با شكست احتمالي جمهوري خواهان در انتخابات سال اينده موقعيت خود را از دست بدهد.

8- تمايل براي تشكيل پيمان هاي منطقه اي و بين المللي افزايش يافته و جهان شاهد تشكيل چند پيمان امنيتي و يا اقتصادي مانند پيمان شانگهاي و گوام  و توسعه اتحاديه اروپا به 27 كشور بوده است .

9- مفاهيم جديدي چون جهاني شدن ، نظم نوين جهاني ، برخورد تمدن ها و ارائه تفسير تازه اي از مفاهيم قبلي مانند تروريسم و آزادي خواهي تاثير تعيين كننده اي بر برنامه ريزي هاي كشورهاي مختلف براي استراتژي  آينده شان داشته و به تبع آن بر روابط اين كشورها با ساير كشورها اعم از دوست يا  دشمن تاثير عميق برجاي گذارده است .

10- جاسوسي و فعاليتهاي مربوط به ان بيشتراز گذشته ادامه دارد اما توان اصلي ان بر فعاليتهاي اقتصادي و بدست اوردن اطلاعات محرمانه شركتهاي رقيب متمركز شده است .

اكنون بادر نظر گرفتن موارد ده گانه فوق  مي توان وضعيت موجود در مناسبات روسيه و امريكا را درسه سطح تحولات بين المللي ،منطقه اي و دو جانبه مورد ارزيابي قرار داد تا در نهايت بتوان مسير تحولات آتي را پيش بيني كرد .

مناسبات روسيه و آمريكا در سطح بين المللي

روسيه به دليل عقب ماندگي بيش ازدودهه از لحاظ سياسي ، نظامي ، امنيتي ،اقتصادي قادر به رقابت نزديك با آمريكا نيست به همين جهت توجه خود را از يك طرف به شرق معطوف كرده است ودر همين راستا با چيني ها در چهارچوب سازمان شانگهاي پيش مي رود و با هندي ها هم از لحاظ نظامي و اقتصادي مناسبات گسترده و نزديكي را پايه گذاري كرده است كه اگر موفق شود اختلاف هاي موجود ميان چين و هند را برطرف كند مايل است همكاري استراتژيك سه جانبه اي بين مسكو ،پكن و دهلي شكل بگيرد .  از طرف ديگر روسيه مايل است با نزديك شدن به آلمان و فرانسه همكاري جديدي را با اروپا در چهارچوب اتحاديه اروپا آغاز كند اما در اين مسير هم به دليل سنگ اندازي و كارشكني امريكا و هم به دليل بد گماني بعضي از اعضاي جديد اتحاديه اروپا از جمله لهستان و چك تاكنون موفقيت قابل قبولي بدست نياورده اما نااميد هم نيست .

در طرف امريكا اين كشور بدون توجه به نگراني مسكو همچنان به سمت حوزه هاي سنتي نفوذ  روسيه در اروپاي شرقي و قفقاز پيش روي مي كند ودر همان حال با به كارگيري اهرم هاي فشار مانند اجراي بي چون و چراي  طرح سپر دفاع موشكي در اروپا مي كوشد روسيه را به گردن نهادن به رهبري جهاني امريكا وادار سازد . اما به دليل آنكه روسيه از لحاظ نظامي و اقتصادي در موقعيت بهتري نسبت به سالهاي قبل قرار گرفته است نتوانسته انطور كه مي خواهد به پيش روي خود ادامه دهد.

بر اساس تحليل فوق مي توان گفت مناسبات مسكو و واشنگتن در سطح بين المللي هنوز دردوران پس از جنگ سرد قرار دارد اما با ابعاد و مشخصات تازه اي كه در سطح منطقه اي و دوجانبه قابل تفسير و تبيين است،درجهت تهديد بيشتر ادامه مي دهد

مناسبات روسيه و امريكا در سطح منطقه اي

مناسبات واشنگتن و مسكو در سطح منطقه اي در مرحله ورود به دوران جديدي است . شايد به ان بتوان دوران "پس از صلح سرد " گفت چراكه امروز تقريبا ديگر ازملاحظه كاري  هاي گذشته درروابط دو طرف خبري نيست دوراني كه آمريكا سركوب چچني ها را در روسيه  ناديده مي گرفت و روسيه از سركوب طالبان درافغانستان استقبال مي كردو از كنارتجاوز آمريكا به عراق به سادگي عبور مي كرد ،تقريبا به پايان رسيده است .در اين دوران آمريكا با استفاده از نظريه "قدرت نرم " كه براي اولين بار از سوي جوزف ناي در سال 1990 مطرح شد مي كوشد با ايجاد تغييرات برنامه ريزي شده حكومتهاي طرفدار روسيه را در جمهور هاي پيراموني روسيه تغيير دهد و به سمت استقرار دولتهاي طرفدار غرب در اين كشورها حركت كند .

روسيه نيز متقابلا با ايجاد تحركات جديد در ديپلماسي خود ازطريق گسترش روابط با كشورهاي عربي طرفدار غرب و كشورهاي منتقد جدي ايالات متحده در امريكاي لاتين مي كوشد وارد حوزه هاي سنتي نفوذ آمريكا شود .ديدار پوتين از كشورهاي عربي منطقه خاورميانه و سفر اخير پوتين به امريكاي لاتين و ديدار چاوز از مسكو دو روز قبل از ملاقات پوتين و بوش در امريكا نشانه هاي دقيقي براي درك جهت گيري جديد روسيه در سياست خارجي خود است . اين حركت جديد علاوه بر انكه نفوذ سياسي روسيه را افزايش مي دهد بازار خوبي را براي فروش تسليحات روسيه فراهم كرده است .

بر اين اساس بايد گفت مناسبات روسيه و امريكا در سطح منطقه اي از وضعيت صلح سرد به سمت جنگ نرم در حال حركت است جنگي كه نه اتش دارد و نه دود اما ابعاد دقيق يك نوع رودرويي را براي تقسيم حوزه هاي قدرت در بر مي گيرد .

مناسبات واشنگتن و مسكو در سطح دو جانبه

علي رغم لفاظي هايي كه بين روسيه و امريكا در مناسبتهاي مختلف مطرح مي شود .هنوز روابط دو كشور در سطح دو جانبه دچار تعللي نشده است پذيرايي بوش از پوتين در اقامتگاه خانوادگي بوش دركنيبانكپورت در ايالت مين واقع در شمال شرق امريكا به عنوان مكاني براي بررسي فرصتهاي همكاري دوجانبه و بهبود روابط نشان مي دهد كه دو طرف نمي خواهند اختلاف نظرهاي موجود به رودروئي بزرگ ختم شود . به عبارت ديگر روسيه مي خواهد با امريكا نوعي تعامل دوجانبه بر اساس منافع مشترك داشته باشد به همين دليل دنبال درگيري و جنگ با امريكا نيست. برخلاف دوران جنگ سرد روس ها ياد گرفته اند چگونه با امريكائي ها وارد معامله شوند تا هم منافع خود را تامين كنند وهم از رقيب خود عقب نمانند.اما درازاي ان بهائ سنگيني را تاكنون به دليل همسو شدن با آمريكا پرداخته اند .

در برابر اين سياست آمريكا تا انجايي كه توانسته است از موقعيت روسيه براي رسيدن به اهداف خود استفاده كرده است كه آخرين موارد انرا در كوزوو 1999 و افغانستان در سال 2001 شاهد بوديم .روس ها كه مي توانستند مانع استقرار پايگاه نظامي امريكا در خان اباد ازبكستان و مناس قرقيزستان شوند با آمريكايي ها كنارآامدند به اميد آنكه آنها بعد از سقوط طالبان با روسيه تعامل نزديكتري را در پيش گيرند. اما انها با تعجب شاهد تحركات اندي جان در ازبكستان و بهره برداري امريكا از اين تحركات براي ساقط كردن دولت اسلام كريم اف در ازبكستان بودند و حتي كار را در قرقيزستان به گونه اي سازمان دهي كردند كه اگر روسيه ديرتراقدام مي كرد بجاي قربان بيك باقي اف، فرد ديگري جانشين عسگرآقايف مي شد . درواقع روس ها با كمك به باقي اف از به قدرت رسيدن نيروي طرفدار آمريكا درقرقيزستان ممانعت كردند .

همه اين تحركات بر روابط دو كشور سايه انداخته است اما هيچكدام باعث  نشده است كه روابط دوستانه شخصي  بوش و پوتين به هم بخورد.به نظرمي رسد درسطح روابط دوجانبه روسيه و امريكا هنوز وارد مرحله حادي نشده اند اما معلوم نيست در سال اينده كه فرد ديگري جانشين پوتين مي شود و درآمريكا هم فرد ديگري به جاي بوش انتخاب خواهد شد وضعيت  نسبتا با ثبات كنوني باقي بماند .

نتيجه گيري :

روابط ميان دو دشمن سابق دوران جنگ سرد طي يك سال اخير بر سراتخاذ سياست يكجانبه گرايي از سوي آمريكا كه مهم ترين آن مربوط به استقرار بخشي از سامانه سپر موشكي در اروپا است،با تنش وبحران روبرو شده است. البته عامل مهم ديگرسرد شدن مناسبات واشنگتن و مسكو به  افزايش توان اقتصادي و نظامي روسيه ودرنتيجه افزايش  قدرت مانور اين كشور  در برابر آمريكا مربوط  است .اين دو عامل مهم در كنار دهها عامل بزرگ و كوچك ديگر در مجموع وضعيتي را در پيش روي جهان قرار داده كه نگران كننده تر از قبل است . به نظر مي رسد فضاي همكاري و اميد براي جهاني بهتر ،در نتيجه منافع محوري و يكجانبه گرايي قدرت هاي بازيگر به عرصه رقابت ناسالم و ايجاد بحران و تهديد عليه صلح و ثبات تبديل شده است . نام اين شرايط چه دوران صلح سرد باشد و چه دوران جنگ نرم ، بطور قطع بيانگر وضعيتي پيچيده و نگران كننده براي همه كساني است كه جهان را با همه مردمانش دوست دارند و به دنبال اجراي عدالت و برادري و دوستي بين مردم جهان هستند.

قدرتها ي جهاني پس از به راه انداختن دو جنگ جهاني ،با مطرح شدن بمب هسته اي مجبور شدند چهار دهه همديگر را تحمل كنندوبا پشت سرگذاردن جنگي داغ به جنگي سرد رسيدند .با فروپاشي شوروي مرحله جنگ سرد به هرشكل  پايان يافت و قدرتها ي توسعه طلب دوران صلح سرد را پس از يك زمان كوتاه ماه عسل تجربه كردند .اما امروز از طريق به كارگرفتن عوامل قدرت نرم به سمت تحميل شرايط جنگ نرم براي خارج كردن رقيب از ميدان پيش مي روند اين مرحله مي تواند جهان را با بحران هاي جديد تري روبرو سازد كه كنترل آن بسيار دشوار تر از دوران جنگ سرد است

حجت‌الاسلام محمود رجبي امروز در گفتگو با خبرنگار فارس در قم با اشاره به تصويب بودجه 55 ميليون دلاري آمريكا عليه ايران در سخناني اظهار داشت: آمريكا دشمن ديرينه ملت و نظام است و با موضع‌گيري‌هايي كه داشته با دولت اصولگراي ما دشمني دارد و در حد توان دشمني مي‌كند.
وي افزود: آمريكا در ابتدا مي‌خواست با ما رابطه مسالمت‌آميز نشان دهد اما حالا ديگر توطئه‌هاي خود را در قالب‌هاي مختلف نشان مي‌دهد و در نهايت به سوي طراحي جنگ نرم روي آورده و با توجه به اين‌كه در سال‌هاي گذشته سرمايه‌گذاري كمتري بر روي اين موضوع داشته هم اكنون سرمايه گذاري خود را افزايش داده است.
عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم سرمايه گذاري آمريكا را براي جنگ نرم بيهوده دانست و خاطرنشان كرد: آنها فكر كردند مي‌توانند با طراحي جنگ نرم در انتخابات موفق شوند، غافل از آنكه مردم ما هوشيار‌تر هستند و با اين سرمايه‌گذاري‌ها به جايي نخواهد رسيد و قطعا آمريكا بار ديگر شكست مي‌خورد.
حجت‌الاسلام رجبي بيان داشت: مقام معظم رهبري نيز در اين باره فرمودند آمريكايي‌ها در ظاهر حرف از دوستي مي‌زنند اما در دست خنجري دارند كه مي‌خواهند براي جنگ نرم از آن استفاده كنند.
وي خواستار آگاهي‌رساني بيشتر به جوانان شد و تاكيد كرد: ما بايد سرمايه گذاري بيشتري در حوزه ايجاد مبارزه نرم با تهاجم فرهنگي وآگاهي رساني به جوانان نسبت به توطئه‌ها داشته باشيم تا در مقابل دشمنان بايستيم و نگذاريم تا آسيبي به ما برسانند.
عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم ادامه داد: همانطور كه در جنگ‌هاي نظامي كار‌هايي را انجام داديم براي جنگ نرم نيز به تربيت نيرو‌هاي بيشتر براي مبارزه بپردازيم و همانطور كه در جنگ‌هاي معمولي براي آسيب كمتر نيرو‌ها را مجهز مي‌كرديم درجنگ نرم نيز نيروها را مجهز كنيم.
حجت‌الاسلام رجبي اضافه كرد: با توجه به اين‌كه در جنگ‌هاي سخت نيرو‌ها را سازماندهي كرده و آرايش نظامي مي‌كرديم در جنگ نرم نيز اين كار را كرده و سنگري مناسب داشته باشيم تا دشمن نتواند آسيبي به ما برساند.
وي با ابراز تاسف از اينكه سازمان ملل هيچ ‌گاه رسالت خود را انجام نداده است، تصريح كرد: سازمان ملل به جاي اينكه مدافع منافع ملت‌هاي باشد به فكر حقوق استكبار است و در مقابل ظلم‌هايي كه در حق كشور‌هاي مظلوم اتفاق افتاده سازمان ملل همواره سكوت كرده است.
عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم از پرونده سياه سازمان ملل خبر داد و گفت: نه تنها سازمان ملل بلكه سازمان‌هاي ديگر نيز در برابر وظايف خود كوتاهي مي‌كنند و به جاي اينكه كشور‌هاي مظلوم را حمايت كنند از آنها دفاع نمي‌كنند.

از صلح سرد تا جنگ نرم

پيشينه بحث :ازجنگ گرم تا جنگ سرد

جنگ سرد" اصطلاحي بود كه در سال ۱۹۴۵، توسط جورج اورول نويسنده معروف انگليسي خالق كتابهاي داستاني پر سر و صداي قلعه حيوانات و سال 1984 ابداع كرد . البته در آن زمان اين عبارت در تعريف مبارزه بين آمريكا و شوروي  به كار نرفته بود زيرا در سال 1945 تازه جنگ جهاني دوم به پايان رسيده بود و هنوز دوقدرت پيروز در جنگ دوران ماه عسل سياسي را پشت سر مي گذاشتند. درهمان سال " برنارد باروش" سياستمدار آمريكايي از اين

اصطلاح استفاده كرد، اما استفاده عمومي از آن توسط يك روزنامه نگار به نام والتر ليپمن كه مجموعه مقالاتي و كتابي را به نام "جنگ سرد " در سال 1947 منتشر كرد، باب شد.

در 1947، جورج كنان  ديپلمات آمريكايي، استراتژي اساسي جنگ سرد ايالات متحده را تشريح كرد: "سياست مهار به منظور مقابله با روس ها با نيروي متقابل ثابت در هر نقطه اي كه نشاني از تجاوز به منافع جهان صلح آميز و باثبات بروز دهند." اين سياست در موارد بسياري با تمايل اصلي واشنگتن براي رقابت با ساير قدرتها برا ي تصاحب بيشتر منابع كشورهاي اروپايي و بعضي از كشورهاي  تازه استقلال يافته در منطقه آفريقا، آسيا، و خاورميانه كه برخي استراتژيست ها از آن به عنوان "حاشيه" نام مي بردند و اروپا را صحنه اصلي جنگ سرد مي دانستند منطبق شد .در واقع جنگ سرد، مبارزه اقتصادي و ايدئولوژيكي بود كه پس از جنگ جهاني دوم ، بين ابر قدرتهاي آن زمان، يعني  شوروي وآمريكا درگرفت و توسط هم پيمانان آنها پشتيباني شد.جنگ سرد درعمل از سال 1947آغازو تا فروپاشي كمونيسم و از ميان رفتن شوروي در سال 1991، حدود ۴ دهه ادامه يافت.

در يك سوي اين ميدان آمريكا ومتحدان اصلي اش  يعني انگليس ،فرانسه آلمان غربي و ايتاليا به همراه كشورهاي عضو  پيمان هاي نظامي ناتو ، سنتو ، سيتو وآنزوس قرار داشت و در طرف مقابل شوروي و كشورهاي بلوك شرق در قالب پيمان نظامي ورشو و پيمان اقتصادي كومكون قرار گرفته بودند .

 نبرد بين  دو بلوك غرب و شرق ، به جنگ سرد شهرت يافت و دليل آن اين بود كه در اين جنگ از دخالت مستقيم ارتشهاي مسلح خبري نبود. جنگ سرد از طريق انجام عملياتي چون مانورهاي ديپلماتيك، فشارهاي اقتصادي،

ارعاب، تبليغات منفي، ترور، عمليات نظامي خفيف و جنگهاي نظامي واقعي و عميات جاسوسي بين برخي متحدين دو طرف انجام مي گرفت. دراين دوران ابر قدرتها به جاي نبرد مستقيم با يكديگر، كشورديگري را وارد جنگ ميكردند و از اين طريق سياست خود را پيش مي بردند.

دوران جنگ سرد شاهد شكل گيري و اوج نبرد قدرتها بود كه طي آن مسابقه اي براي ساختن تسليحات بسيار مدرن چه از نوع عادي يا اتمي، در جريان بود و به وحشت جهاني از جنگ احتمالي اتمي منجر شد

اما به هرحال جهان درژانويه سال 1992 با تحقق رسمي فروپاشي شوروي وارد مرحله جديدي شد كه تا همين اواخر همه ازآن با عنوان دوران پس ازجنگ سرد ياد مي كردند .

شاخص هاي اصلي دوران جنگ سرد 1947 تا 1991

1- تقسيم جهان به دو بلوك قدرت

2- رقابتهاي اقتصادي و تسليحاتي بصورت هم زمان

3- حاكم شدن  لفاظي ها ي ايدوئولوژيكي بر مناسبات دو طرف

4-به كارگيري زوردرحوزه رقيب بدون درگير شدن در جنگ مستقيم رودرواز طريق  مداخلات نظامي محدود ويا انجام كودتا يا تجاوز نظامي به كشورهاي بي طرف يا مخالف نظام سلطه 

5- تلاش براي نفوذ در حوزه فعاليت رقيب از طرق اقتصادي ويا فرهنگي

6- به راه انداختن جنگ رسانه اي گسترده وتوسعه تبليغات منفي و افشاگرانه عليه يكديگر

7- طراحي و اجراي عمليات گسترده جاسوسي به منظور كسب اطلاعات سياسي نظامي و امنيتي 

با نگاهي به عناوين هفت گانه فوق بخوبي مي توان دريافت كه در حال حاضر شرايط بين المللي و منطقه اي بطور كلي دگرگون شده وبه همين دليل روش هاي سنتي گذشته تغيير ماهيت داده اند .زيرا

1- بلوك بندي جهان كاملا برهم خورده است و در حال حاضر چهان در حال گذار به دوران جديد نظام بين الملل است 2- جهان به سمت استقرار يك نظام چند جانبه گرايي با تكيه بر پيمان هاي منطقه اي  پيش مي رود .اما آمريكا با همه امكانات خود در صدد است با استفاده از فاصله زيادي كه با رقباي خود از لحاظ نظامي و اقتصادي دارد .رهبري جهان را براي تشكيل نظام تك قطبي به دست گيرد .

3-  رقابتهاي اقتصادي و تسليحاتي در دوران تشكيل سازمان تجارت جهاني و فراگير شدن آن هم از لحاظ شكلي و هم از لحاظ ماهيتي تغييرات اساسي با دوران جنگ سرد پيدا كرده است. دردوران جهاني سازي سياست ،اقتصاد و فرهنگ براي حفظ اقتدارخود بايد به فكر راهكارهاي جديدي بود كه با روش هاي كهنه شده قبل، تامين نمي شود.

3-  فاصله بين رقبا به گونه اي بيشتر شده است كه رقيبان امريكا تنها مي توانند از طريق اتحاد با هم و تشكيل پيمان هاي جديد اقتصادي و يا نظامي ، به رقابت با ايالات متحده برخيزند .

4-  دردوران جديداگرچه رقابتهاي ايدئولوژيك به ظاهركنارگذاشته شده است اما دوطرف بازهم سعي دارند دشمن هاي فرضي خود را نه بر اساس ايدئولوژي بلكه بر اساس منافع تعريف شده مقطعي بازسازي كنند تا بتوانند بودجه هاي ميلياردي نظامي و امنيتي خود را توجيه كنند .

تحليل شرايط موجود :

اگرنخواهيم وارد تقسيم بندي هاي سنتي دانشگاهي درباره جنگ سرد بشويم بطور خلاصه مي توان گفت در چهار دهه جنگ سرد ،جهان حداقل سه بار تا آستانه جنگ پيش رفت كه هربار به دلايلي از كابوس جنگ اتمي رهايي يافت .اما در دو دهه اخير دوراني آغازشده  كه بعضي از صاحب نظران مانند كوزيروف وزير خارجه روسيه ي دوران يلتسين از ان به عنوان دوران "صلح سرد " ياد مي كنند . چراكه نه از گرماي سالهاي اوليه همكاري غرب با روسيه پس از فروپاشي شوروي ،اثري باقي مانده و نه اختلاف ها به حدي بالا گرفته است كه دو طرف همه امكانات خود را براي از ميدان خارج كردن رقيب از طريق شيوه هاي سنتي دوران جنگ سرد ،به كار برند .

با اين وجود عده ديگري از صاحب نظرن سياسي مانند برژينسكي معتقدند دوران كنوني دوران «دوستي هاي تصنعي» است و نمي توان انرا جنگ سرد جديد خواند چرا كه مشخصات جنگ سرد را كه مهم ترين انها جنگ ايدولوژيك بود به همراه ندارد و نمي توان آنرا" صلح سرد" ناميد زيرا اين سردي روابط نه بين دو بلوك بلكه در چهارچوب مناسبات دوجانبه امريكا و روسيه به لفاظي هاي سياسي كه بيشتر مصرف داخلي دارد، تبديل شده است .

با اين اوصاف، اين دوران را چگونه مي توان با دوره هاي قبل از ان متمايز ساخت ؟ و اصولا آيا مي توان براي دوران پس از جنگ سرد در مقطع كنوني نامي واحد برگزيد؟

براي پاسخگويي به اين سئوال مهم بايد ابتدا شاخص هاي جنگ سرد را با شاخص هاي موجود در روابط روسيه و امريكا با هم مقايسه كرد و سپس با در نظر گرفتن وضعيت كنوني تحليلي مبنايي از شرايط حاكم بر مناسبات روسيه و امريكا و تاثير ان بر روابط بين الملل ارائه كرد .

با درنظر گرفتن مسائل  فوق مي توان مشخصات رفتاري دردوران پس ازجنگ سرد را در موارد ذيل خلاصه كرد:

شاخص هاي اصلي دوران پس ازجنگ سرد درروابط بين كشورها از سال 1992 تا كنون

1- جهان كنوني بيشتر تك قطبي است اما به سمت جهاني چند قطبي در حركت است

2- مناسبات بين كشورها بيش از انكه تحت تاثير فشارقدرتها باشد تابعي از منافع ملي و قدرت چانه زني سياسي كشورها است

3- جهان به دليل گسترش وسايل ارتباط جمعي از قبيل اينترنت و ماهواره ،كوچكتر از گذشته شده امادر همين حال  پيچيده تر نيز شده است. زيرا معادلات گذشته در تنظيم روابط بين كشورها تا حدود زيادي به هم خورده وجاي خود را به معادلات تازه اي داده است كه نمونه هاي كوچكي از ان را در عراق ،كوزوو، دارفور ، تيمور ،افغانستان و چچن شاهد هستيم .

4- امروزه قدرتهاي حاكم تلاش مي كنند  مفاهيمي مانند "حق حاكميت ملي" و" چهارديواري اختياري" روز به روز بيشتر تضعيف  شوند و كم كم جاي خود را به جهاني شدن سياست ،اقتصاد ، فرهنگ و حقوق بشر دهند.

5- به جاي به كار گيري زور بصورت مستقيم، توجه قدرتها به استفاده از قدرت نرم وايجاد  تغييرات از طريق مسالمت اميز با به كارگيري شيوه هاي نوين مداخله در امورداخلي كشورها جلب شده است

6-  در اين دوران رسانه ها به عنوان ابزاري همه كاره براي اعمال و جا انداختن سياستهاي قدرتهاي زورمدار به كار مي روند و رقابتي جهاني براي عرصه نبرد رسانه اي شكل گرفته است كه نه از لحاظ كمي و نه از جهت كيفي قابل مقايسه با دوران جنگ سرد نيست . در كمال شگفتي بايد ياد آوري كرد رسانه هاي نه به عنوان ابزار بلكه دقيقا به عنوان سنگري براي حمله يا دفاع در برابر رقبا يا دشمنان به كار مي روند .

7-  ايدئولوژي در مناسبات بين المللي همچنان  نقش ايفا مي كند و نه تنها كم رنگ تر نشده  بلكه در كشوري مانند امريكا با حاكميت نئو محافظه كاران وارد مرحله جديدي شده است كه به نظر نمي رسد با شكست احتمالي جمهوري خواهان در انتخابات سال اينده موقعيت خود را از دست بدهد.

8- تمايل براي تشكيل پيمان هاي منطقه اي و بين المللي افزايش يافته و جهان شاهد تشكيل چند پيمان امنيتي و يا اقتصادي مانند پيمان شانگهاي و گوام  و توسعه اتحاديه اروپا به 27 كشور بوده است .

9- مفاهيم جديدي چون جهاني شدن ، نظم نوين جهاني ، برخورد تمدن ها و ارائه تفسير تازه اي از مفاهيم قبلي مانند تروريسم و آزادي خواهي تاثير تعيين كننده اي بر برنامه ريزي هاي كشورهاي مختلف براي استراتژي  آينده شان داشته و به تبع آن بر روابط اين كشورها با ساير كشورها اعم از دوست يا  دشمن تاثير عميق برجاي گذارده است .

10- جاسوسي و فعاليتهاي مربوط به ان بيشتراز گذشته ادامه دارد اما توان اصلي ان بر فعاليتهاي اقتصادي و بدست اوردن اطلاعات محرمانه شركتهاي رقيب متمركز شده است .

اكنون بادر نظر گرفتن موارد ده گانه فوق  مي توان وضعيت موجود در مناسبات روسيه و امريكا را درسه سطح تحولات بين المللي ،منطقه اي و دو جانبه مورد ارزيابي قرار داد تا در نهايت بتوان مسير تحولات آتي را پيش بيني كرد .

مناسبات روسيه و آمريكا در سطح بين المللي

روسيه به دليل عقب ماندگي بيش ازدودهه از لحاظ سياسي ، نظامي ، امنيتي ،اقتصادي قادر به رقابت نزديك با آمريكا نيست به همين جهت توجه خود را از يك طرف به شرق معطوف كرده است ودر همين راستا با چيني ها در چهارچوب سازمان شانگهاي پيش مي رود و با هندي ها هم از لحاظ نظامي و اقتصادي مناسبات گسترده و نزديكي را پايه گذاري كرده است كه اگر موفق شود اختلاف هاي موجود ميان چين و هند را برطرف كند مايل است همكاري استراتژيك سه جانبه اي بين مسكو ،پكن و دهلي شكل بگيرد .  از طرف ديگر روسيه مايل است با نزديك شدن به آلمان و فرانسه همكاري جديدي را با اروپا در چهارچوب اتحاديه اروپا آغاز كند اما در اين مسير هم به دليل سنگ اندازي و كارشكني امريكا و هم به دليل بد گماني بعضي از اعضاي جديد اتحاديه اروپا از جمله لهستان و چك تاكنون موفقيت قابل قبولي بدست نياورده اما نااميد هم نيست .

در طرف امريكا اين كشور بدون توجه به نگراني مسكو همچنان به سمت حوزه هاي سنتي نفوذ  روسيه در اروپاي شرقي و قفقاز پيش روي مي كند ودر همان حال با به كارگيري اهرم هاي فشار مانند اجراي بي چون و چراي  طرح سپر دفاع موشكي در اروپا مي كوشد روسيه را به گردن نهادن به رهبري جهاني امريكا وادار سازد . اما به دليل آنكه روسيه از لحاظ نظامي و اقتصادي در موقعيت بهتري نسبت به سالهاي قبل قرار گرفته است نتوانسته انطور كه مي خواهد به پيش روي خود ادامه دهد.

بر اساس تحليل فوق مي توان گفت مناسبات مسكو و واشنگتن در سطح بين المللي هنوز دردوران پس از جنگ سرد قرار دارد اما با ابعاد و مشخصات تازه اي كه در سطح منطقه اي و دوجانبه قابل تفسير و تبيين است،درجهت تهديد بيشتر ادامه مي دهد

مناسبات روسيه و امريكا در سطح منطقه اي

مناسبات واشنگتن و مسكو در سطح منطقه اي در مرحله ورود به دوران جديدي است . شايد به ان بتوان دوران "پس از صلح سرد " گفت چراكه امروز تقريبا ديگر ازملاحظه كاري  هاي گذشته درروابط دو طرف خبري نيست دوراني كه آمريكا سركوب چچني ها را در روسيه  ناديده مي گرفت و روسيه از سركوب طالبان درافغانستان استقبال مي كردو از كنارتجاوز آمريكا به عراق به سادگي عبور مي كرد ،تقريبا به پايان رسيده است .در اين دوران آمريكا با استفاده از نظريه "قدرت نرم " كه براي اولين بار از سوي جوزف ناي در سال 1990 مطرح شد مي كوشد با ايجاد تغييرات برنامه ريزي شده حكومتهاي طرفدار روسيه را در جمهور هاي پيراموني روسيه تغيير دهد و به سمت استقرار دولتهاي طرفدار غرب در اين كشورها حركت كند .

روسيه نيز متقابلا با ايجاد تحركات جديد در ديپلماسي خود ازطريق گسترش روابط با كشورهاي عربي طرفدار غرب و كشورهاي منتقد جدي ايالات متحده در امريكاي لاتين مي كوشد وارد حوزه هاي سنتي نفوذ آمريكا شود .ديدار پوتين از كشورهاي عربي منطقه خاورميانه و سفر اخير پوتين به امريكاي لاتين و ديدار چاوز از مسكو دو روز قبل از ملاقات پوتين و بوش در امريكا نشانه هاي دقيقي براي درك جهت گيري جديد روسيه در سياست خارجي خود است . اين حركت جديد علاوه بر انكه نفوذ سياسي روسيه را افزايش مي دهد بازار خوبي را براي فروش تسليحات روسيه فراهم كرده است .

بر اين اساس بايد گفت مناسبات روسيه و امريكا در سطح منطقه اي از وضعيت صلح سرد به سمت جنگ نرم در حال حركت است جنگي كه نه اتش دارد و نه دود اما ابعاد دقيق يك نوع رودرويي را براي تقسيم حوزه هاي قدرت در بر مي گيرد .

مناسبات واشنگتن و مسكو در سطح دو جانبه

علي رغم لفاظي هايي كه بين روسيه و امريكا در مناسبتهاي مختلف مطرح مي شود .هنوز روابط دو كشور در سطح دو جانبه دچار تعللي نشده است پذيرايي بوش از پوتين در اقامتگاه خانوادگي بوش دركنيبانكپورت در ايالت مين واقع در شمال شرق امريكا به عنوان مكاني براي بررسي فرصتهاي همكاري دوجانبه و بهبود روابط نشان مي دهد كه دو طرف نمي خواهند اختلاف نظرهاي موجود به رودروئي بزرگ ختم شود . به عبارت ديگر روسيه مي خواهد با امريكا نوعي تعامل دوجانبه بر اساس منافع مشترك داشته باشد به همين دليل دنبال درگيري و جنگ با امريكا نيست. برخلاف دوران جنگ سرد روس ها ياد گرفته اند چگونه با امريكائي ها وارد معامله شوند تا هم منافع خود را تامين كنند وهم از رقيب خود عقب نمانند.اما درازاي ان بهائ سنگيني را تاكنون به دليل همسو شدن با آمريكا پرداخته اند .

در برابر اين سياست آمريكا تا انجايي كه توانسته است از موقعيت روسيه براي رسيدن به اهداف خود استفاده كرده است كه آخرين موارد انرا در كوزوو 1999 و افغانستان در سال 2001 شاهد بوديم .روس ها كه مي توانستند مانع استقرار پايگاه نظامي امريكا در خان اباد ازبكستان و مناس قرقيزستان شوند با آمريكايي ها كنارآامدند به اميد آنكه آنها بعد از سقوط طالبان با روسيه تعامل نزديكتري را در پيش گيرند. اما انها با تعجب شاهد تحركات اندي جان در ازبكستان و بهره برداري امريكا از اين تحركات براي ساقط كردن دولت اسلام كريم اف در ازبكستان بودند و حتي كار را در قرقيزستان به گونه اي سازمان دهي كردند كه اگر روسيه ديرتراقدام مي كرد بجاي قربان بيك باقي اف، فرد ديگري جانشين عسگرآقايف مي شد . درواقع روس ها با كمك به باقي اف از به قدرت رسيدن نيروي طرفدار آمريكا درقرقيزستان ممانعت كردند .

همه اين تحركات بر روابط دو كشور سايه انداخته است اما هيچكدام باعث  نشده است كه روابط دوستانه شخصي  بوش و پوتين به هم بخورد.به نظرمي رسد درسطح روابط دوجانبه روسيه و امريكا هنوز وارد مرحله حادي نشده اند اما معلوم نيست در سال اينده كه فرد ديگري جانشين پوتين مي شود و درآمريكا هم فرد ديگري به جاي بوش انتخاب خواهد شد وضعيت  نسبتا با ثبات كنوني باقي بماند .

نتيجه گيري :

روابط ميان دو دشمن سابق دوران جنگ سرد طي يك سال اخير بر سراتخاذ سياست يكجانبه گرايي از سوي آمريكا كه مهم ترين آن مربوط به استقرار بخشي از سامانه سپر موشكي در اروپا است،با تنش وبحران روبرو شده است. البته عامل مهم ديگرسرد شدن مناسبات واشنگتن و مسكو به  افزايش توان اقتصادي و نظامي روسيه ودرنتيجه افزايش  قدرت مانور اين كشور  در برابر آمريكا مربوط  است .اين دو عامل مهم در كنار دهها عامل بزرگ و كوچك ديگر در مجموع وضعيتي را در پيش روي جهان قرار داده كه نگران كننده تر از قبل است . به نظر مي رسد فضاي همكاري و اميد براي جهاني بهتر ،در نتيجه منافع محوري و يكجانبه گرايي قدرت هاي بازيگر به عرصه رقابت ناسالم و ايجاد بحران و تهديد عليه صلح و ثبات تبديل شده است . نام اين شرايط چه دوران صلح سرد باشد و چه دوران جنگ نرم ، بطور قطع بيانگر وضعيتي پيچيده و نگران كننده براي همه كساني است كه جهان را با همه مردمانش دوست دارند و به دنبال اجراي عدالت و برادري و دوستي بين مردم جهان هستند.

�
ادامه مطلب